Edukira salto egin | Salto egin nabigazioara
Tresna pertsonalak
Francoren Diktadura garaiko Euskal Preso eta Errepresaliatuen Elkartea
Nabigazioa
Fernando Mikelarena Peña (Bera, 1962) historialari erreferentea eta estimatua dugu, Zaragozako Unibertsitateko irakaslea duela 34 urtetik. 1936ko Gerraren 90. urteurrenarekin bat eginez, Altzatetarren Dorrearen Akademia eta «¡Al rescate de Baroja!» nobela aurkeztu ditu ia batera, oroimen historikoaren lanketa hauspotzeko helburuarekin.
Aurten 50 urte dira Eduardo Moreno Bergaretxe 'Pertur' ETApm-ko kidea desagertu zela. Ordutik bi hipotesi ibili dituzte, baina auziak bere hartan iraun du orain arte.
Duela 90 urte militar frankistek abiatutako kolpearen biktimak gogora ekarri dituzte Iruñean, eta errepresio guneak memoria leku bihurtzeko eskatu diete erakundeei. Lodosan ere ekitaldi bat egin dute, herriko 136 fusilatuak gogora ekartzeko.
Gasteizko Martxoak 3ko elkartearekin antolatu du omenaldia 78ko Sanferminak Gogoan taldeak. «Egia osoa» lortzeko borrokan jarraitu behar dela azpimarratu dute.
Batzorde tekniko batek osatu du zerrenda, Memoria Demokratikorako Legea oinarri hartuta. Espainiako segurtasun indarren, GAEren, Triple Aren eta BVEren biktimak ageri dira zerrendan, baina GALenak ez.
Talde memorialistak gogoratu du Martuteneko espetxea «errepresio frankistaren adierazle nabarmena» izan zela, eta «premiazkoa» dela neurriak hartzea eraikinean dagoen «ondarea babesteko».
Egiari Zorrek Irungo Osoko Bilkuran aurkeztutako mozioa onartu dute; bertan Meliton Manzanasek egun dituen kondekorazio, domina eta ohore ofizial guztiak baliogabetu eta kentzeko eskaera jasotzen da, Estatu espainolari bere eskuetan daudenak kentzeko eskatuz Memoria Demokratikaoren legearen bidez.
78ko Sanferminak Gogoan eta Martxoak 3 biktimen elkarteak bultzaturiko mozioak hiru puntu zituen, eta soilik azkena atera da aurrera. Mozioa ordezkatzeko testu alternatibo bat aurkeztu du PSNk, baina testu hori ez da bozkatu.
Etzi, Martxoaren 3ko biktimen elkartea eta 78ko Sanferminak Gogoan taldea Espainiako Kongresuko taldeekin bilduko dira. Ostegunean, mozio bat eztabaidatuko dute Nafarroako Parlamentuan, Madrili biktimen aitortza «maila gorenean egitea» galdegiteko.
Duela hiru urte ezagutarazi ziren dokumentu ofizialak ikertu, eta liburu bat argitaratu du Martorellek Txalapartarekin. «Oso argi» utzi du Montejurrakoa Espainiako Gobernuak antolatutako operazio bat izan zela.
Eusko Jaurlaritzak, Artiumek eta Etxepare Euskal Institutuak 'I Baschi alla Biennale 1976/2026' programa ondu dute elkarrekin, duela 50 urte biurtekora joan ziren euskal artistak gogoan hartuta. Maiatzaren 6tik 8ra aurkeztuko dute, Venezian.
Intxorta 1937 elkarteak ikerketa bat abiatu du 1936ko gerrako Bizkaiko, Arabako eta Nafarroako umeen izen zerrenda osatzeko, tokian tokiko erakunde memorialistekin elkarlanean. Durangaldean 530 haur identifikatu dituzte jada.
Apirilaren 5ean 50 urte beteko dira Segoviako ihesa gertatu zenetik. 29 presoetatik lau baizik ez ziren iritsi Iparraldera. BERRIA Oriol Sole militante hilaren omenezko monolitora joan da bi iheslarirekin: Josu Ibargutxi eta Enrique Gesalagarekin
Bost hamarkada bete dira Espainiako Polizia Armatuak bost langile hil zituenetik Gasteizko San Frantzisko elizan, eta efemeride lazgarri hura gogoratzeko ekitaldi eta lore eskaintza ugari antolatu dituzte gaur Gasteizen.
Martxoaren 3ko biktimei omenaldi beroa egin diete Gasteizko Europa jauregian; elkarteak antolatutako lehen ekitaldi instituzionalean egia eta justizia eskatu dute: «Bertsio ofiziala munstro erraldoi bat da»
36ko gerrak euskal kulturan apurketa bat ekarri zuen arren, katea ez zen eten, eta liburu batean jaso dute garai hartan egin zuten kultura. «Memoria hori gorde egin behar dugu», azpimarratu du Juaristik.
«Keinuak» egiten dituela ikusten duten arren, Espainiako Estatuaren erantzukizun osoa exijituko dute. Martxoaren 3ko sarraskiaren inguruko artxiboak ez desklasifikatzea «borondate politiko faltaren ondorio» dela salatu dute elkartekoek.
2019tik 2023ra, 122 udalerritako udal aktak berrikusi zituen Memoria Departamenduak, eta, horri esker, udalek ohorezko aipamenak baliogabetu ahal izan zituzten. Lau urtean 435 ikur frankista ezabatzea lortu zuten.
Martxoak 3 elkarteak ‘Am3ts Berriak’ aurkeztu du ostegun honetan, Karmele Jaio eta Idoia Asurmendik egindako abesti berria sarraskiaren 50. urterrenean. «Ametsak oraindik indarrean daudela azpimarratzeko ereserki berria».
Eloi Beatok zuzendu du filma, eta Gasteizko gertakariak hizpide dituen dokumental baten itxura du. Euskaraz eta gazteleraz grabatu dute; otsailaren 11n estreinatuko dute, Arkabia aretoan.
Aitortzaren eta erreparazio pertsonalaren aldeko ebazpena igorri die Espainiako Gobernuak sendiei, epaiketa bidegabeak izan zituztela aitortuta. Frankismoak fusilatutako azkenak izan ziren, FRAPeko beste hiru kiderekin batera.
Jose Antonio Abaroak eta Idoia Ibañezek zalantzan jarri dute ‘Elanchove’ ontziaren naufragioaren bertsio ofiziala: denboralea baztertuta, gainkarga edo gerra erasoa jo dituzte kausatzat. 1936an hondoratu zen barkua, eta 41 marinel hil ziren.
Hamalau elkarte memorialistak sustatu dute ekinaldia. Haien iritziz, Jaurlaritza «sinbologia frankista eta diktadura frankista goraipatzeko» arau hausteen erantzule bihurtu du Falangeari baimendu izanak Gasteizen urriaren 12an elkarretaratzea.
Alemaniako presidenteak «erantzukizun historikoa» duela onartu die Gernikako bonbardaketaren biktimei. Hilerrian jarritako lore koroaren aurrean makurtu da, eta diosala egin dio. Espainiako erregea atzean gelditu da, zutik, keinurik egin gabe.
Francoren heriotzak ez zuen ekarri frankismoaren amaiera, eta aldagai horrek bete-betean jo du azken hamarkadetan memoria historikoa berreskuratzeko ekimenean.
Nafarroako Torturatuen Sareak eta Egiari Zorrek osatzen duten Egiaren garaia da dinamikak jakinarazi duenez, torturatutako beste zazpi pertsona ofizialki aitortuak izan dira. 94 pertsona dira jada orain arte indarkeria politikoaren biktima bezala aitortutakoak.
36ko gerran eta frankismoaren lehen urteetan milaka pertsonak alde egin zuten Euskal Herritik, izan zigortuak izan ondoren, izan errepresalien beldur.
Cuadra 1939an fusilatu zuten, Iruñean, errepublikanoa izateagatik. GEBehatokiak Tuterako eta Iruñeko udalei eskatu die ekinaldi instituzional bana sustatzeko, Cuadraren «duintasuna berreskuratzeko».
Estatuak 1976ko eta 1978ko sarraskietan izan zuen «erantzukizun nagusi eta zuzena» bere gain har dezala eskatzeko mozioak aurkeztuko dituzte Gasteizen, Iruñean eta beste hainbat udalerritan.
Frankismoak gogor jo zuen LGTBI kolektiboaren aurka. Alferren eta Gaizkileen Legeak propio zigortu zituen homosexualak eta transak. Diktaduraren hondar urteetan, indarra hartu zuten kolektiboaren aldarrikapenek. 1979ko Gay eta Lesbianen Nazioarteko Eguneko manifestazioa, Bilbon, Arriaga paretik pasatzean, ekainaren 22an. EHGAM